"Może przesadzam."

"Przecież między nami nie jest aż tak źle."

"Może to po prostu kryzys."

"W każdej relacji są problemy."

"A jednak… dlaczego coraz częściej czuję się tak źle?"

Może właśnie dlatego tutaj jesteś. Nie dlatego, że wiesz, że jesteś w toksycznej relacji.  Być może wcale tego nie wiesz, ale czujesz, że coś jest nie tak i szukasz odpowiedzi czy ten głos ma racje. 

Może nawet patrząc na swoją relację z zewnątrz, trudno byłoby Ci wskazać jeden konkretny problem.

Są dobre dni. Są wspólne zdjęcia, wakacje, śmiech i momenty bliskości.

Ta osoba może potrafić być czuła, troskliwa i wspierająca. Może być lubiana przez Twoich znajomych. Może dobrze funkcjonować zawodowo. Może nawet w wielu sytuacjach zachowywać się tak, jak zachowuje się "dobry partner".

I właśnie dlatego tak trudno Ci zrozumieć, dlaczego mimo wszystko coś w tej relacji zaczyna sprawiać, że czujesz się coraz gorzej. Nie zawsze potrafisz powiedzieć, co dokładnie.

Po prostu czasem po rozmowie czujesz się dziwnie.

Jakbyś zrobiła coś nie tak, chociaż nie wiesz co.
Jakbyś znowu musiała się tłumaczyć.
Jakby Twoje emocje były problemem.
Jakbyś przez chwilę była pewna, co się wydarzyło, a potem już nie była.

Może coraz częściej czujesz napięcie, zanim zobaczysz wiadomość od tej osoby.
Może zastanawiasz się, w jakim będzie dziś humorze.
Może są rzeczy, o których już nie mówisz, bo wiesz, że rozmowa może skończyć się źle.

A może najtrudniejsze jest właśnie to, że nie wydarza się nic, co w Twojej głowie jednoznacznie pozwalałoby powiedzieć: "to jest zła relacja".

Jest tylko to niepokojące uczucie.

Na papierze wszystko wygląda w porządku. Ale ja w tej relacji coraz częściej nie czuję się dobrze.

Jeśli znasz ten stan, nie musisz jeszcze wiedzieć, jak go nazwać. Nie musisz wiedzieć, czy to toksyczna relacja. Nie musisz wiedzieć, czy druga osoba Cię manipuluje. Nie musisz podejmować decyzji o rozstaniu. Na początek wystarczy jedno pytanie:

Co właściwie dzieje się ze mną w tej relacji?

Poniżej znajdziesz siedem sygnałów, które mogą pomóc Ci się temu przyjrzeć. Nie są testem, który po zaznaczeniu kilku odpowiedzi powie Ci, czy powinnaś odejść. Nie są też diagnozą drugiej osoby.

Są raczej zaproszeniem, żeby na chwilę przestać analizować jego lub ją i zobaczyć, co od pewnego czasu dzieje się z Tobą.

1. Coraz częściej analizujesz siebie zamiast sytuacji

Wyobraź sobie, że wydarzyło się coś, co Cię zraniło. Może ktoś powiedział coś przykrego, zlekceważył Twoje uczucia, nie dotrzymał ważnej obietnicy. Może zachował się wobec Ciebie w sposób, który wywołał Twój sprzeciw.

Twoją pierwszą reakcją mogłoby być:

"To nie było w porządku."

Ale coraz częściej po chwili zaczynasz myśleć inaczej.

"Może powiedziałam to złym tonem."
"Może nie powinnam była zaczynać tego tematu."
"Może rzeczywiście przesadziłam."
"Może go sprowokowałam."
"Może to naprawdę ze mną jest coś nie tak."

Po pewnym czasie możesz zauważyć, że coraz rzadziej analizujesz samą sytuację.

Zamiast pytać:

"Czy to, co się wydarzyło, było wobec mnie w porządku?"

pytasz:

"Co ja zrobiłam, że druga osoba tak zareagowała?"

To subtelna, ale ważna różnica.

Oczywiście każdy z nas czasem popełnia błędy. Każdy może powiedzieć coś niepotrzebnego lub zareagować zbyt emocjonalnie. W zdrowej relacji odpowiedzialność za konflikt może być wspólna. Ale jeżeli niemal każda trudna sytuacja kończy się tym, że całą odpowiedzialność zaczynasz brać na siebie, warto się temu przyjrzeć.

Zwłaszcza jeśli z czasem coraz mniej ufasz własnej ocenie sytuacji.

2. Coraz częściej czujesz się winna, choć nie do końca wiesz dlaczego

Poczucie winy samo w sobie nie jest czymś złym. Może pojawić się wtedy, gdy zrobiliśmy komuś krzywdę i chcemy naprawić sytuację. Ale co, jeśli przepraszasz coraz częściej, a czasem nawet nie potrafisz powiedzieć, za co dokładnie?

Przepraszasz, bo:

• druga osoba się zdenerwowała,
• rozmowa zrobiła się napięta,
• masz inne zdanie,
• jesteś zmęczona,
• nie masz ochoty na spotkanie,
• potrzebujesz czasu dla siebie,
• nie odpowiedziałaś wystarczająco szybko,
• coś powiedziałaś, a druga osoba poczuła się tym urażona.

Z czasem możesz zauważyć, że Twoje przeprosiny nie zawsze wynikają z przekonania: "Zrobiłam coś niewłaściwego." Czasem wynikają raczej z potrzeby: "Chcę, żeby to napięcie wreszcie się skończyło." I wtedy może pojawić się bardzo charakterystyczny mechanizm. Zamiast zastanawiać się, co Ty czujesz i czego potrzebujesz, zaczynasz przede wszystkim zastanawiać się:

"Co zrobić, żeby druga osoba przestała być zła?"

Powoli uczysz się odczytywać jej nastrój.Analizujesz ton wiadomości. Zastanawiasz się, czy teraz można coś powiedzieć.

Analizujesz ton wiadomości.

Zastanawiasz się, czy teraz można coś powiedzieć.

Próbujesz przewidzieć reakcję.

A kiedy wszystko jest spokojnie, czujesz ogromną ulgę. Czasem tak dużą, że można pomylić ją ze szczęściem. Warto wtedy zadać sobie pytanie:

Czy naprawdę czuję się dobrze, czy po prostu czuję ulgę, że tym razem nie jest źle?

To mogą być dwie zupełnie różne rzeczy.

3. Zaczynasz wątpić w swoją pamięć, emocje albo ocenę sytuacji

Pamiętasz rozmowę. Wiesz, co zostało powiedziane. Wiesz też, jak się wtedy poczułaś. Ale później słyszysz:

"Nigdy tego nie powiedziałem."

"Znowu wszystko przekręcasz."

"Źle to zrozumiałaś."

"Wymyślasz."

"Masz naprawdę problem z pamięcią."

Po jednej takiej sytuacji nie musi to oznaczać niczego szczególnego. Ludzie mogą inaczej pamiętać tę samą rozmowę. Mogą inaczej interpretować sytuacje. Ale warto zwrócić uwagę na powtarzający się wzorzec.

Czy coraz częściej dzieje się tak, że zaczynasz od jasnego przekonania o tym, co się wydarzyło, a kończysz rozmowę zupełnie zagubiona?

Może zaczynasz wracać do wiadomości. Robić screeny. Zapisywać sobie różne rzeczy.

Pytać znajomych:

"Ja naprawdę tak to odebrałam, prawda?"

"Czy ja przesadzam?"

"Może źle to pamiętam?"

Termin gaslighting jest dziś używany bardzo szeroko i nie każda różnica zdań czy zaprzeczanie czyimś słowom jest przykładem tego zjawiska.

Ale jeżeli systematycznie zaczynasz tracić zaufanie do własnej pamięci, emocji i oceny sytuacji, warto potraktować to poważnie.

Nie dlatego, że musisz natychmiast nazwać to, czego doświadczasz. Ale dlatego, że Twoje doświadczenie również zasługuje na miejsce w tej relacji.

4. Są rzeczy, o których już nie mówisz, żeby "nie zaczynać"

Może kiedyś mówiłaś otwarcie, co myślisz.

A teraz przed każdą trudniejszą rozmową zastanawiasz się:

• kiedy najlepiej to powiedzieć,
• jak to ująć,
• jakich słów użyć,
• czy druga osoba jest dziś w dobrym humorze,
• czy nie lepiej poczekać,
• czy może w ogóle nie warto.

Z czasem lista tematów, których lepiej nie poruszać, może robić się coraz dłuższa.

Nie mówisz, że coś Cię zraniło.

Nie pytasz o pewne sprawy.

Nie wyrażasz swojego zdania.

Nie wspominasz o czymś, co Cię niepokoi.

Nie prosisz o zmianę.

Nie dlatego, że nie masz nic do powiedzenia.

Ale dlatego, że wiesz, ile może kosztować Cię powiedzenie tego na głos.

Może druga osoba zacznie krzyczeć.

Może się obrazi.

Może przestanie się odzywać.

Może wyśmieje Twój problem.

Może odwróci sytuację tak, że znowu to Ty będziesz musiała się tłumaczyć.

Może przez kolejne godziny albo dni będziesz próbowała "naprawić" atmosferę.

I dlatego czasem łatwiej jest odpuścić.

Tylko że z czasem możesz zacząć odpuszczać coraz więcej.

Aż pewnego dnia orientujesz się, że bardzo dużo energii wkładasz w to, żeby nie wywołać reakcji drugiej osoby.

Każdy człowiek ma prawo do emocji, złości i gorszego dnia.

Ale w relacji, która daje poczucie bezpieczeństwa, nie powinnaś stale zastanawiać się, czy możesz być sobą bez ponoszenia za to emocjonalnych konsekwencji.

5. Coraz częściej tłumaczysz zachowanie drugiej osoby — przed sobą i przed innymi

"On miał trudne dzieciństwo."

"Ona jest teraz pod ogromną presją."

"On po prostu nie umie rozmawiać o emocjach."

"Ona bardzo boi się odrzucenia."

"W sumie ja też powiedziałam coś, co mogło ją zdenerwować."

"To nie było aż tak."

"On naprawdę ma też wiele dobrych stron."

I to ostatnie może być prawdą.

Człowiek nie musi być wyłącznie zły, żeby relacja z nim była dla Ciebie trudna lub raniąca.

Może mieć piękne cechy. Może być czuły, pomagać Ci w wielu sprawach. Może naprawdę Cię kochać. I jednocześnie może zachowywać się w sposób, który sprawia, że Ty coraz bardziej tracisz poczucie bezpieczeństwa, spokoju albo siebie.

To właśnie bywa tak trudne. Bo czasem widzisz dwie sprzeczne rzeczy jednocześnie.

"Ta osoba potrafi być naprawdę cudowna."

I:

"Przy tej osobie coraz częściej czuję się fatalnie."

Obie te rzeczy mogą być prawdziwe.

Nie musisz udowadniać, że druga osoba jest potworem, żeby zacząć poważnie traktować to, jak Ty się czujesz. Trudna przeszłość może wyjaśniać pewne zachowania. Stres może pomagać zrozumieć reakcję. Ale wyjaśnienie nie zawsze oznacza usprawiedliwienie. Warto czasem zadać sobie pytanie:

Gdyby dokładnie tę samą historię opowiedziała mi bliska osoba, czy patrzyłabym na nią tak samo jak na siebie?

6. Twoje "nie" coraz częściej wymaga negocjacji, tłumaczenia albo obrony

Granice nie zawsze wyglądają tak, jak w poradnikach psychologicznych. Czasem nie mówisz:

"To jest moja granica."

Po prostu mówisz:

"Nie mam dziś ochoty."
"Nie mam dziś ochoty."

"Nie chcę o tym teraz rozmawiać."
"Nie chcę o tym teraz rozmawiać."

"Nie zgadzam się."
"Nie zgadzam się."

"Potrzebuję czasu dla siebie."
"Potrzebuję czasu dla siebie."

"Proszę, nie rób tego."
"Proszę, nie rób tego."

"Nie.""Nie."

A potem zaczyna się rozmowa.

• Tłumaczenie.
• Przekonywanie.
• Naciskanie.
• Obrażanie się.
• Żarty z Twojej decyzji.
• Kwestionowanie Twoich powodów.
• Próby udowodnienia Ci, że przesadzasz.
• Aż w końcu zaczynasz myśleć:

"Dobra. Nieważne."

Nie dlatego, że zmieniłaś zdanie.

Po prostu nie masz już siły dalej go bronić.

W zdrowej relacji druga osoba nie zawsze musi być zachwycona Twoją decyzją.

Może być rozczarowana.

Może mieć inne potrzeby.

Może chcieć o nich porozmawiać.

Ale Twoje "nie" nie powinno przestawać istnieć tylko dlatego, że druga osoba jest wystarczająco wytrwała.

Jeżeli coraz częściej zgadzasz się na coś po to, żeby zakończyć presję, konflikt lub napięcie, warto się zatrzymać i przyjrzeć temu, co właściwie dzieje się w tej relacji.

7. Coraz częściej czujesz, że przy tej osobie jesteś… trochę mniej sobą

To być może najtrudniejszy sygnał do zauważenia.

Bo nie zawsze wiąże się z jednym konkretnym wydarzeniem. Po prostu z czasem coś się zmienia.

• Może przestajesz mówić pewne rzeczy.
• Może mniej spotykasz się z ludźmi.
• Może ukrywasz swoje emocje.
• Może nie robisz już rzeczy, które wcześniej były dla Ciebie ważne.
• Może coraz częściej patrzysz na siebie oczami drugiej osoby.

A może po prostu czujesz, że musisz być:

• spokojniejsza,
• mniej wymagająca,
• mniej emocjonalna,
• bardziej wyrozumiała,
• mniej "problematyczna",
• łatwiejsza w relacji.

I gdzieś po drodze zaczynasz zadawać sobie pytanie:

"Czy ja kiedyś byłam inna?"

Może Twoje ciało również coś Ci komunikuje.

Przed spotkaniem pojawia się napięcie.

Na widok wiadomości przyspiesza Ci serce.

Po rozmowie jesteś wyczerpana.

Kiedy tej osoby nie ma, czujesz spokój albo ulgę.

To nie jest samo w sobie dowód na to, że relacja jest toksyczna. Napięcie może mieć wiele różnych przyczyn. Ale warto potraktować je jako informację.

Nie musisz od razu wiedzieć, co oznacza. Możesz po prostu zacząć je zauważać. I zapytać siebie:

Kim jestem w tej relacji?

Czy mam przestrzeń, żeby być sobą?

Czy z czasem czuję się bardziej sobą — czy coraz mniej?

A jeśli ta relacja naprawdę nie jest "aż taka zła"?

To jedno z najczęstszych pytań. Może czytając ten artykuł, nadal myślisz:

"Tak, ale inni mają gorzej."

Może. Prawdopodobnie zawsze znajdzie się ktoś, kto doświadcza czegoś bardziej dramatycznego. Ale porównywanie własnego cierpienia z cierpieniem innych ludzi rzadko pomaga odpowiedzieć na pytanie:

"Czy to, czego doświadczam, jest dla mnie w porządku?"

Nie musisz czekać, aż wydarzy się coś spektakularnego.

Nie musisz czekać, aż będzie "wystarczająco źle".

Nie musisz najpierw udowodnić sobie, że druga osoba jest zła.

Możesz potraktować poważnie prostą informację:

"W tej relacji coraz częściej nie czuję się dobrze."

I to już może być wystarczający powód, żeby zacząć się temu przyglądać.

Czy to oznacza, że jestem w toksycznej relacji?

Być może.

Ale ten artykuł nie ma odpowiedzieć za Ciebie na to pytanie. Termin "toksyczna relacja" jest popularnym określeniem, a nie formalną diagnozą psychologiczną. Nie istnieje prosty test, który po siedmiu odpowiedziach może odpowiedzialnie powiedzieć:

"Tak, jesteś w toksycznej relacji."

Relacje są bardziej złożone.

Czasem przechodzimy przez kryzys.

Czasem mamy trudny sposób komunikowania się.

Czasem obie osoby wnoszą do relacji własne doświadczenia, lęki i mechanizmy obronne.

A czasem pojawiają się powtarzające się zachowania, które prowadzą do kontroli, manipulacji, przekraczania granic, przemocy psychicznej lub innych form krzywdzenia.

Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że przemoc ze strony partnera może obejmować nie tylko przemoc fizyczną i seksualną, ale również przemoc psychiczną oraz zachowania kontrolujące. WHO – violence against women

Ale być może na tym etapie nie musisz jeszcze wiedzieć, jak nazwać tę relację.

Może ważniejsze jest inne pytanie:

Co ta relacja robi ze mną?

• Czy czuję się przy tej osobie bezpiecznie?
• Czy mogę powiedzieć, co myślę?
• Czy mogę odmówić?
• Czy moje emocje mają znaczenie?
• Czy coraz bardziej ufam sobie — czy coraz mniej?
• Czy mam więcej przestrzeni, żeby być sobą?
• Czy coraz bardziej się do siebie zbliżam?
• Czy przeciwnie — mam wrażenie, że gdzieś po drodze zaczynam siebie gubić?

Nie musisz mieć gotowej decyzji, żeby poszukać wsparcia

Być może nadal kochasz tę osobę.

Może pamiętasz piękne chwile.

Może wciąż masz nadzieję, że coś się zmieni.

Może macie wspólne dzieci, dom, finanse albo historię, której nie da się po prostu przekreślić jednym zdaniem.

Może nie chcesz odchodzić.

Może nie wiesz, czy chcesz zostać.

Może po prostu nie wiesz.

I "nie wiem" jest miejscem, od którego można zacząć.

Nie musisz najpierw podjąć decyzji o rozstaniu.

Nie musisz udowodnić, że Twoja sytuacja jest wystarczająco poważna.

Nie musisz mieć gotowej odpowiedzi na pytanie:

"Czy to jest toksyczna relacja?"

Czasem pierwszym krokiem nie jest decyzja.

Pierwszym krokiem jest odzyskanie jasności.

Nie musisz jeszcze wiedzieć, jak to nazwać

Do mnie nie musisz przyjść z gotową diagnozą swojej relacji.

Nie musisz powiedzieć:

"Jestem w toksycznym związku."

Nie musisz wiedzieć:

"Doświadczam przemocy."

Nie musisz być zdecydowana na rozstanie. Możesz przyjść z czymś znacznie prostszym:

"Wiem, że coś jest nie tak, ale nie potrafię jeszcze powiedzieć co."

Od tego można zacząć.

Bo nie chodzi o to, żeby ktoś za Ciebie zdecydował, czy masz zostać, czy odejść. Ani o to, żeby na podstawie jednej historii przykleić drugiej osobie etykietę.

Chodzi o stworzenie przestrzeni, w której możesz przyjrzeć się swojej sytuacji, uporządkować to, czego doświadczasz, zauważyć powtarzające się wzorce i lepiej zrozumieć, co dzieje się z Tobą w tej relacji.

Bez presji, że już teraz musisz wiedzieć, co dalej. Bo czasami zanim człowiek będzie gotowy podjąć jakąkolwiek decyzję, potrzebuje najpierw odzyskać coś znacznie bardziej podstawowego: zaufanie do własnych obserwacji, emocji i doświadczenia.

Jeżeli czytając ten tekst, pomyślałaś:

"Nie wiem, czy moja relacja jest toksyczna. Ale wiem, że coś w niej sprawia, że coraz mniej czuję się sobą."

To być może jest wystarczający moment, żeby przestać ignorować to uczucie.

Nie musisz jeszcze wiedzieć, co ono oznacza.

Nie musisz mieć planu.

Możesz po prostu zacząć od swojej historii.

Od tego można zacząć.